Houtstof, een natuurlijk product, maar niet onschuldig

Veel bedrijven beschouwen houtstof nog steeds als een klassiek arbeidshygiënerisico dat onder controle is zodra de wettelijke grenswaarde wordt gerespecteerd. Een recent advies van de Nederlandse Gezondheidsraad zet die veronderstelling echter onder druk.

De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert om álle houtstof, ook zachthoutstof, te behandelen als kankerverwekkend, en de blootstelling op termijn terug te brengen tot 0,1 mg/m³ lucht. Dat is tien keer strenger dan de grenswaarde van 1 mg/m³ die vandaag in de Belgische codex staat. Het advies wijzigt op zich niets aan de Belgische regelgeving, maar het is wel het type wetenschappelijke onderbouwing waarop Europese grenswaarden later worden bijgesteld.

Voor bedrijven is dit vooral een indicatie van de richting waarin de regelgeving kan evolueren. Hoewel de Belgische grenswaarden momenteel ongewijzigd blijven, is het verstandig om blootstelling aan houtstof zoveel mogelijk te beperken. Een proactieve aanpak vermindert gezondheidsrisico’s, versterkt het preventiebeleid en voorkomt dat toekomstige aanpassingen van de regelgeving tot onverwachte investeringen leiden.

Houtstof is een van de meest voorkomende blootstellingen in de houtverwerkende industrie, meubelproductie, schrijnwerkerijen, bouwsector en tal van productieomgevingen waar hout wordt gezaagd, geschuurd, gefreesd of bewerkt.

De huidige regelgeving maakt nog een onderscheid tussen hardhout- en zachthoutstof. Hardhoutstof wordt beschouwd als kankerverwekkend; zachthoutstof niet.

De Nederlandse Gezondheidsraad stelt nu dat dit onderscheid wetenschappelijk onvoldoende onderbouwd is en dat alle houtstof hetzelfde preventieniveau verdient.

De gangbare meetmethodes maken geen onderscheid tussen hard- en zachthoutstof. Bovendien wordt in de meeste werkplaatsen met beide houtsoorten door elkaar gewerkt.

Een grenswaarde die enkel voor hardhout geldt, is in zo’n omgeving moeilijk werkbaar. Dat het onderscheid wankel was, is geen nieuw inzicht: de Europese richtlijn van 2017 vroeg al om een herbeoordeling ervan, op aanbeveling van Scientific Committee on Occupational Exposure Limits (SCOEL) en het International Agency for Research on Cancer (IARC).

De commissies baseren zich op een studie die blootstellingsniveaus koppelde aan een vorm van neuskanker. Omdat de beschikbare gegevens wijzen op een mogelijk rechtstreeks schadelijk effect op het DNA, gaan de commissies ervan uit dat geen volledig veilige blootstellingsdrempel kan worden vastgesteld.

De advieswaarden worden daarom uitgedrukt als het aantal extra kankergevallen over een arbeidsleven van veertig jaar:

• 0,1 mg/m³ als streefrisiconiveau, overeenkomend met 4 extra gevallen per 100.000 werknemers

• 0,8 mg/m³, overeenkomend met 4 extra gevallen per 10.000 werknemers

• 2,9 mg/m³ als verbodsrisiconiveau, overeenkomend met 4 extra gevallen per 1.000 werknemers

Alle waarden gelden voor de inhaleerbare fractie, gemeten als achturengemiddelde. Daarmee wordt de positie van de Belgische grenswaarde scherp zichtbaar: 1 mg/m³ ligt dicht bij het niveau dat in het advies als bovengrens wordt beschouwd. (voor Westerse rode ceder wordt 0,5 mg/m³ gehanteerd).

Zelfs de Belgische streefwaarde van 0,2 mg/m³ ligt nog dubbel zo hoog als het niveau dat de Gezondheidsraad als wenselijk naar voren schuift.

Hoewel het advies van de Gezondheidsraad geen onmiddellijke gevolgen heeft voor de Belgische regelgeving, geeft het wel een duidelijk signaal over de richting waarin de wetenschappelijke inzichten evolueren.

Bedrijven die hout bewerken, doen er daarom goed aan hun blootstellingsrisico’s niet uitsluitend af te toetsen aan de huidige wettelijke grenswaarde. Een wetswijziging afwachten is niet nodig om de risicoanalyse vandaag al te verfijnen.

Wat kan een bedrijf vandaag al concreet doen

• Neem in de risicoanalyse ook zachthoutbewerking en gemengde stofstromen op en behandel houtstof als kankerverwekkend agens onder titel 2 van boek VI van de codex

• Meet de inhaleerbare fractie als achturengemiddelde en toets de resultaten aan zowel de grenswaarde van 1 mg/m³ als de streefwaarde van 0,2 mg/m³

• Zet prioritair in op bronmaatregelen zoals afzuiging aan de machine, gesloten processen

• Stofzuig in plaats van te vegen, met bijzondere aandacht voor bewerkte platen zoals MDF, omdat deze meer stof genereren

• Koppel het gezondheidstoezicht expliciet aan klachten van de bovenste luchtwegen en bespreek de resultaten van houtstofmetingen elk kwartaal in het CPBW

• Neem houtstof op in het jaaractieplan als een structureel aandachtspunt dat jaarlijks wordt geëvalueerd

Hoewel de Belgische regelgeving vandaag ongewijzigd blijft, wijst de wetenschappelijke evolutie duidelijk in de richting van strengere beheersing van houtstof.

Organisaties die nu al investeren in blootstellingsreductie, beschermen niet alleen de gezondheid van hun werknemers, maar zijn ook beter voorbereid op toekomstige Europese aanscherpingen.