Lasrook, een onderschat gezondheidsrisico

Veel bedrijven beschouwen lasrook nog steeds als een onvermijdelijk neveneffect van laswerk. Dat is een gevaarlijke misvatting. Sinds 2017 is lasrook door het International Agency for Research on Cancer (IARC) officieel geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens, in dezelfde categorie als asbest en tabaksrook. Voor organisaties die laswerk uitvoeren, betekent dit niet alleen een gezondheidsrisico voor medewerkers, maar ook een belangrijke verantwoordelijkheid op het vlak van welzijn, naleving en aansprakelijkheid.

Een nieuwe werkinstructie van de Nederlandse Arbeidsinspectie zet overzichtelijk op een rij hoe gecontroleerd lassen er in de praktijk uitziet. Het document is geschreven voor Nederlandse inspecteurs en gebaseerd op Nederlands recht, maar de logica erachter is bruikbaar voor elke organisatie die laswerkzaamheden uitvoert.

Het document beschrijft de stappen die een inspecteur doorloopt bij een controle op blootstelling aan lasrook. In België verloopt de beoordeling via de risicoanalyse en, waar nodig, metingen. Hoewel het Nederlandse document niet volledig toepasbaar is in België, biedt de analyse van risico’s en beheersmaatregelen waardevolle inzichten.

De gezondheidsrisico’s van lasrook zijn al langer bekend. Irritatie van ogen, luchtwegen en metaaldampkoorts kunnen zich snel manifesteren. De grootste zorg ligt echter bij de langetermijneffecten. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat blootstelling aan lasrook en de daarbij vrijkomende UV-straling het risico op kanker verhoogt.

Bij het lassen van roestvast staal (inox) komen bovendien stoffen vrij zoals chroom-6 en nikkeloxiden, afzonderlijk eveneens als kankerverwekkend zijn geclassificeerd. Voor werkgevers betekent dit dat lasrook niet langer uitsluitend een operationeel aandachtspunt is, maar een strategisch risico dat actief beheerd moet worden.

In België valt blootstelling aan lasrook onder de bepalingen van de codex over het welzijn op het werk boek VI van de codex: titel 1 chemische agentia. Wanneer het over kankerverwekkende stoffen gaat gelden bijkomende verplichtingen: titel 2 kankerverwekkende, mutagene en reprotoxische agentia en agentia met hormoon ontregelende eigenschappen.

Voor chroom-6 geldt een bindende grenswaarde die tot 17 januari 2025 op 0,010 mg/m³ lag en daarna verlaagd is tot 0,005 mg/m³.

Belangrijker dan de exacte grenswaarde is echter het principe dat aan deze regelgeving ten grondslag ligt: de blootstelling moet zo laag mogelijk worden gehouden en alle technisch haalbare preventiemaatregelen moeten worden genomen. Het volstaat dus niet om enkel aan een grenswaarde te voldoen.

Hoewel de werkinstructie voor inspecteurs is gebaseerd op Nederlandse regelgeving, is de onderliggende preventielogica ook voor België relevant. Aan de hand van een reeks praktische vragen maakt het document duidelijk hoe toezichthouders laswerkzaamheden en de bijbehorende beheersmaatregelen beoordelen.

Vertaald naar een zelfaudit komen die hierop neer:

• De aanwezigheid en het correcte gebruik van bronafzuiging

• De effectiviteit van ventilatiesystemen

• De werkmethode van de lasser, zodat blootstelling aan de rookpluim wordt beperkt

• Het verwijderen van verf, coatings, olie en vet vóór het lassen

• De scheiding tussen laswerkzaamheden en slijpactiviteiten

• Het juiste gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen

• Opleiding en sensibilisering van werknemers en uitzendkrachten

Een belangrijk aandachtspunt is dat persoonlijke beschermingsmiddelen nooit een vervanging zijn voor technische beheersmaatregelen. Een aangedreven laskap (overdrukhelm) biedt bescherming aan de werknemer, maar neemt de rook niet weg uit de werkomgeving. Collectieve maatregelen zoals bronafzuiging blijven daarom de eerste keuze.

Om het risico binnen je organisatie te beoordelen, is het zinvol om de volgende vragen te stellen:

• Weet je exact waar in jouw organisatie gelast, thermisch gesneden of gegutst wordt? Noteer RVS (inox) apart

• Hebben we een actuele risicoanalyse van de blootstelling aan lasrook? Laat de blootstelling beoordelen of toetsen door een arbeidshygiënist, ook als er al maatregelen genomen zijn. Die beoordeling bepaalt of je maatregelen volstaan en is wettelijk verplicht

• Kunnen we aantonen dat onze afzuig- en ventilatiesystemen correct functioneren en onderhouden worden? Vraag het onderhoudsplan op

• Voldoen we aan alle verplichtingen rond gezondheidstoezicht en registratie van blootgestelde werknemers? Zet lasrook op de agenda van het CPBW (Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk) als kankerverwekkend agens, met de bijhorende verplichtingen (lijst van blootgestelde werknemers, gezondheidstoezicht, gezondheidsdossier dat veertig jaar bewaard blijft)

• Krijgen medewerkers en uitzendkrachten voldoende opleiding over de risico’s en de preventiemaatregelen?

Lasrook is geen louter technisch of operationeel probleem. Het raakt aan gezondheid, wettelijke conformiteit, reputatie en werkgeversaansprakelijkheid. Organisaties die vandaag investeren in een degelijke risicoanalyse, effectieve afzuiging en opleiding, beperken niet alleen hun juridische risico’s, maar beschermen ook hun belangrijkste kapitaal: hun medewerkers.

De cruciale vraag voor elke bedrijfsleider is dan ook eenvoudig: weet jij met zekerheid dat de blootstelling aan lasrook binnen jouw organisatie onder controle is?