Sociale verkiezingen 2028: referteperiode gestart en eerste nieuwigheden in zicht

De sociale verkiezingen van 2028 lijken misschien nog veraf, maar voor werkgevers is de voorbereiding eigenlijk al begonnen. Op 1 oktober 2026 is immers de referteperiode gestart voor de berekening van de gewoonlijke gemiddelde tewerkstelling. Deze referteperiode loopt tot en met 30 september 2027. Het gemiddelde personeelsbestand tijdens deze periode is bepalend om na te gaan of een onderneming de drempel van 50 werknemers voor de oprichting van een comité voor preventie en bescherming op het werk (CPBW) en/of de drempel van 100 werknemers voor een ondernemingsraad (OR) bereikt.

Intussen wordt ook volop gewerkt aan de regels voor de verkiezingsprocedure zelf. Naar aanleiding van de sociale verkiezingen van 2024 heeft de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg (FOD WASO) de verkiezingsprocedure geëvalueerd en de verschillende knelpunten en aandachtspunten in kaart gebracht. Op basis van deze evaluatie formuleerde de FOD WASO een aantal aanbevelingen voor aanpassingen aan de wetgeving en aan de praktische organisatie van de verkiezingen.

Over deze aanbevelingen bracht de Nationale Arbeidsraad (NAR) op 27 oktober 2026 een unaniem advies uit.

Hieronder zetten we de belangrijkste punten uit het advies op een rij.

De NAR acht het aangewezen dat een contactpersoon in de onderneming wordt vermeld in het formulier X-60. Dit om de sociale verkiezingsprocedure correct en vlot te doen verlopen.

De sociale verkiezingen van 2028 zullen plaatsvinden van 15 tot en met 28 mei 2028.

Een juridisch complexer aandachtspunt betreft een overgang van onderneming die plaatsvindt na het einde van de referteperiode maar vóór X-35, het ogenblik waarop de technische bedrijfseenheid wordt vastgesteld.

Sinds de referteperiode voor de berekening van de gewoonlijke gemiddelde tewerkstelling met één kwartaal werd vervroegd, bestaat er immers een tijdspanne tussen het einde van die referteperiode en X-35. Daardoor kan in deze tussenperiode een overgang van onderneming plaatsvinden, wat vragen kan oproepen over de berekening van de tewerkstellingsdrempel.

De FOD WASO legde hiervoor verschillende mogelijke oplossingen voor. De NAR is van oordeel dat de oplossing die de grootste rechtszekerheid biedt erin bestaat om in deze specifieke situatie een afzonderlijke referteperiode vast te stellen. Deze zou beginnen op de dag na de overgang en eindigen op de dag vóór de eerste datum X-35.

Omdat pas na afloop van deze specifieke referteperiode kan worden vastgesteld of de toepasselijke tewerkstellingsdrempel wordt bereikt, beveelt de NAR aan om in deze situatie de verkiezingsprocedure pas op dat ogenblik op te starten. De verkiezingen zouden daardoor buiten de gewone wettelijke verkiezingsperiode kunnen plaatsvinden.

Ook de berekeningsregels voor uitzendkrachten kwamen aan bod.

Uitzendkrachten die ter beschikking worden gesteld van een gebruiker, worden voor de berekening van de tewerkstellingsdrempel bij die gebruiker meegeteld gedurende één kwartaal van de referteperiode.

Sinds de vervroeging van de algemene referteperiode worden zij meegeteld tijdens het tweede kwartaal van het kalenderjaar dat voorafgaat aan het jaar van de sociale verkiezingen. Dat kwartaal telt 91 dagen, terwijl de wettelijke berekeningsregel nog verwijst naar 92 dagen.

De FOD WASO beveelt daarom aan om de noemer in de wettelijke berekeningsformule van 92 naar 91 te wijzigen. De NAR geeft uitdrukkelijk aan met deze wijziging te kunnen instemmen.

De FOD WASO stelde daarnaast de situatie aan de orde waarin een werknemer tijdens de referteperiode eerst als uitzendkracht bij een gebruiker wordt tewerkgesteld en vervolgens bij diezelfde gebruiker rechtstreeks in dienst treedt. In dat geval kan dezelfde persoon bij de berekening van de tewerkstellingsdrempel in verschillende hoedanigheden in aanmerking komen.

Om te vermijden dat éénzelfde persoon hierdoor meer dan één keer zou doorwegen in de berekening, wordt in het advies het principe naar voren geschoven dat één persoon, over de verschillende betrokken referteperiodes heen, maximaal voor één eenheid kan meetellen. Dit principe zou uitdrukkelijk in de wet worden opgenomen.

In het NAR-advies wordt ook ingestemd met een vermindering van het aantal vereiste bijzitters bij elektronische stemming.

Het aantal bijzitters zou worden teruggebracht van vier naar twee, zowel wanneer elektronisch wordt gestemd met fysieke aanwezigheid als wanneer de elektronische stemming vanop afstand wordt georganiseerd.

Om de kiezers zo volledig mogelijk te informeren werd een akkoord bereikt om de openingsuren van het stembureau als verplichte vermelding toe te voegen aan de oproepingsbrief.

De sociale partners spreken zich in het advies ook uit over het stemmen bij volmacht. Zij zijn van oordeel dat de onmogelijkheid om bij de sociale verkiezingen bij volmacht te stemmen uitdrukkelijk in de wet moet worden opgenomen.

Een belangrijk aandachtspunt betreft ondernemingen waar nog geen OR, CPBW of vakbondsafvaardiging aanwezig is om een akkoord over elektronisch stemmen te sluiten. Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen wanneer een onderneming voor het eerst sociale verkiezingen organiseert.

De sociale partners spreken zich in het NAR-advies uit voor een mogelijkheid om ook in deze situatie elektronisch te stemmen, mits aan een aantal specifieke voorwaarden wordt voldaan:

• Er wordt een akkoord gesloten met de drie representatieve werknemersorganisaties en, bij verkiezingen voor de ondernemingsraad, ook met de Nationale Confederatie van het Kaderpersoneel

• De elektronische stemming vindt binnen de onderneming plaats en niet vanop afstand

• Er wordt een fysiek stembureau georganiseerd

• Er wordt een passende opleiding voorzien zodat de betrokkenen concreet vertrouwd kunnen raken met de werking van de gebruikte software

Indien dit wettelijk wordt verankerd, zou elektronisch stemmen dus ook mogelijk worden in een situatie waarin binnen de onderneming zelf nog geen overlegorgaan of vakbondsafvaardiging aanwezig is waarmee het vereiste akkoord kan worden gesloten.

De FOD WASO stelt voor om de regels inzake de aanplakking en bewaring van documenten te uniformiseren. Als algemene termijn zou Y+2+84 gelden. Voor de samenstelling van de organen en het bericht X-35 met de lijst van de leidinggevende functies geldt een uitzondering: deze documenten zouden gedurende één legislatuur moeten worden bewaard. Bij een gerechtelijk geschil zouden de betrokken documenten bovendien bewaard en aangeplakt blijven tot de procedure definitief is afgerond. De NAR stemt met deze voorstellen in.

De verkiezingsprocedure kan voor een bepaalde werknemerscategorie gedeeltelijk worden stopgezet wanneer geen geldige kandidatenlijst werd ingediend, of wanneer slechts één organisatie een kandidatenlijst heeft ingediend en het aantal kandidaten niet hoger is dan het aantal toe te kennen gewone mandaten. In het eerste geval vinden voor die categorie geen verkiezingen plaats; in het tweede geval worden de kandidaten van rechtswege verkozen.

Omdat bij de sociale verkiezingen van 2024 onduidelijkheid bestond over de te volgen formaliteiten, heeft de FOD WASO een overzichtstabel en twee nieuwe modelformulieren uitgewerkt. De NAR is er voorstander van dat deze tabel in de brochure over de sociale verkiezingen wordt opgenomen en stemt in met het principe van de nieuwe formulieren.

De NAR vraagt dat het modelformulier voor de getuigenlijst verplicht wordt gebruikt, elektronisch via de webapplicatie wordt meegedeeld en op X+77 wordt aangeplakt. Daarnaast vraagt de NAR een specifiek veld in het proces-verbaal voor eventuele opmerkingen van getuigen. Hun handtekening bevestigt enkel deze opmerkingen en is geen geldigheidsvoorwaarde voor het proces-verbaal. Tot slot stemt de NAR in met het voorstel van de FOD WASO om op formulier X-60 te verduidelijken hoe het aantal werknemers moet worden berekend.

De FOD WASO stelt voor te verduidelijken dat het nieuw verkozen orgaan pas ten vroegste na het verstrijken van de beroepstermijn op Y+2+13 kan worden geïnstalleerd. Tot dan blijft het bestaande orgaan functioneren. De NAR stemt met deze verduidelijking in.

De FOD WASO wil de communicatie met de representatieve werknemers- en kaderledenorganisaties verder digitaliseren. De NAR stemt ermee in om de mogelijkheid om afschriften van de verplichte documenten per post aan deze organisaties te bezorgen, uit de wet te schrappen.

Voor ondernemingen die de webapplicatie niet kunnen gebruiken, zou de FOD WASO de formulieren op de webapplicatie kunnen opladen.

Voor ondernemingen onder PC 327 vraagt de NAR dat foto's van kandidaten op het stembiljet kunnen worden opgenomen wanneer de representatieve werknemersorganisaties die kandidaten hebben voorgedragen hierom schriftelijk en uiterlijk op X+77 verzoeken. De werknemersorganisaties moeten de foto's aanleveren en de regeling mag geen onevenredige kosten voor de werkgever meebrengen.

De NAR vraagt om de huidige leeftijdsvoorwaarde van 65 jaar voor de verkiesbaarheid bij de sociale verkiezingen af te stemmen op de wettelijke pensioenleeftijd, zodat de verschillende wettelijke bepalingen met elkaar in overeenstemming worden gebracht.

De NAR vraagt om de bevoegdheden van de sociale inspectie uit te breiden in twee situaties:

• De inspectie zou, wanneer dit gerechtvaardigd is, kunnen tussenkomen bij de vaststelling van de plaats van stemming wanneer er geen overlegorgaan is of binnen het orgaan geen akkoord kan worden bereikt

• De inspectie zou op X+77 kunnen tussenkomen bij de opschoning van de kiezerslijsten om objectief vast te stellen welke werknemers niet langer deel uitmaken van de onderneming, eveneens wanneer er geen overlegorgaan is of geen akkoord kan worden bereikt

Wat betekent dit vandaag voor werkgevers?

Voor de punten waarvoor een aanpassing van de wetgeving nodig is, moet de definitieve regelgeving worden afgewacht.

Voor één aspect is wachten echter niet aan de orde: de referteperiode voor de berekening van de gewoonlijke gemiddelde tewerkstelling is reeds op 1 oktober 2026 gestart en loopt tot en met 30 september 2027.

Aanwervingen en uitdiensttredingen gedurende deze periode kunnen bijgevolg een impact hebben op de berekening van de tewerkstellingsdrempel.

Voor ondernemingen waarvan het personeelsbestand rond de grens van 50 of 100 werknemers schommelt, is het dan ook aangewezen om de evolutie van de tewerkstelling nu al nauwgezet op te volgen. Daarbij moet rekening worden gehouden met de specifieke berekeningsregels die gelden voor de sociale verkiezingen en met het feit dat de drempels worden beoordeeld op het niveau van de technische bedrijfseenheid.

We volgen de verdere omzetting van het NAR-advies uiteraard verder op en houden je op de hoogte.

^{Bron: Advies van de NAR nr. 2.502; www.vbo-feb.be.}